Συλλόγου για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας, ΑΡΧΕΛΩΝ

 

Περιοχές Δράσης

Προστασία της αναπαραγωγικής δραστηριότητας στην Κρήτη - Ρέθυμνο

Εισαγωγή

Μετά από προκαταρκτικές έρευνες που έγιναν το 1989, ο ΑΡΧΕΛΩΝ εντόπισε σημαντικό αριθμό φωλιών της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta κατά μήκος ορισμένων παραλιών της Κρήτης. Από τότε διεξάγονται προγράμματα καταγραφής της αναπαραγωγικής δραστηριότητας, προστασίας των φωλιών και ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού στις τρεις πιο σπουδαίες παραλίες ωοτοκίας του νησιού, και συγκεκριμένα στο Ρέθυμνο και τον Κόλπο Χανίων κατά μήκος της βόρειας ακτογραμμής και στον Κόλπο της Μεσσαράς στα νότια. Τα τελευταία χρόνια ελέγχονται περίπου 34,5 χλμ. παραλίας (12 χλμ. στην περιοχή του Ρεθύμνου, 14,5 χλμ. στον Κόλπο Χανίων, και 8 χλμ. στον Κόλπο της Μεσσαράς). Ο αριθμός φωλιών που γίνονται κάθε χρόνο είναι κατά μέσον όρο περίπου 430.

Ανθρώπινη επέμβαση

Οι παραλίες ωοτοκίας στην Κρήτη υφίστανται ισχυρή πίεση κυρίως εξαιτίας της αυξανόμενης χρήσης τους για τουριστικούς λόγους. Ομπρέλες, ξαπλώστρες, τεχνητά φώτα και χρήση οχημάτων πάνω στην παραλία είναι ορισμένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι θαλάσσιες χελώνες.

Διαχείριση φωλιών

Εξαιτίας της ανθρώπινης παρέμβασης και των φυσικών απειλών, σε όλες τις φωλιές των παραλιών ωοτοκίας της Κρήτης εφαρμόζονται διάφορα μέτρα προστασίας.

Όλες οι φωλιές που εντοπίζονται κατά την πρωινή έρευνα στην παραλία ελέγχονται για την καταλληλότητα της θέσης τους. Αν θεωρηθεί ότι δεν κινδυνεύουν άμεσα από πλημμυρισμό ή καταστροφή από κάποιο άλλο φυσικό αίτιο τότε αφήνονται στη θέση τους και ένας μεταλλικός κλωβός τοποθετείται από πάνω. Οι κλωβοί προσδιορίζουν την τοποθεσία κάθε φωλιάς και την προστατεύουν από τυχαία καταστροφή από τους χρήστες των παραλιών. Η πινακίδα που φέρουν (σε τρεις γλώσσες: Ελληνικά, Αγγλικά και Γερμανικά), πληροφορεί το κοινό για το σκοπό των κλωβών.

Εάν κριθεί ότι η θέση της φωλιάς είναι επισφαλής, τότε η φωλιά μεταφέρεται σε πιο ασφαλές μέρος ή σε ένα φυσικό εκκολαπτήριο. Τα εκκολαπτήρια είναι περιφραγμένες περιοχές με αρκετά μεγάλο ποσοστό εκκόλαψης τα οποία χρησιμεύουν επίσης ως μέσο ευαισθητοποίησης, γιατί ελκύουν το ενδιαφέρον των λουομένων.

Κατά τη διάρκεια της εκκόλαψης των νεοσσών ο μεγάλος αριθμός τεχνητών πηγών φωτισμού πίσω από τις παραλίες αποπροσανατολίζει τους νεοσσούς. Τα χελωνάκια προσελκύονται από τα φώτα και αντί να πάνε προς τη θάλασσα οδεύουν προς την ξηρά. Γίνονται προσπάθειες ώστε το πρόβλημα του φωτισμού να λυθεί σταδιακά με επαφές με τις τοπικές αρχές και τους ιδιοκτήτες των παραθαλάσσιων επιχειρήσεων ώστε να σβήσουν τα φώτα που προκαλούν πρόβλημα. Αν αυτό δεν είναι δυνατό και η προσπάθεια είναι ανεπιτυχής ο ΑΡΧΕΛΩΝ τοποθετεί φωτοφράγματα γύρω από τις φωλιές, για να αποτρέψει τον αποπροσανατολισμό των νεοσσών. Τα φωτοφράγματα, ύψους περίπου 20 εκατοστών, κατασκευάζονται από ψάθες παραλίας και τοποθετούνται κάθετα προς την επιφάνεια της παραλίας και από τις δύο πλευρές της φωλιάς δημιουργώντας ένα «μονοπάτι» που οδηγεί στη θάλασσα. Αυτή η δραστηριότητα μειώνει σημαντικά τη θνησιμότητα των νεοσσών εξαιτίας της φωτορύπανσης.

Συνεργασία με την τοπική κοινωνία

Το 1997, εκπονήθηκε από το Σύλλογο ΑΡΧΕΛΩΝ ένα διαχειριστικό σχέδιο αποκλειστικά για τις παραλίες ωοτοκίας της Κρήτης. Προτείνει πρακτικές λύσεις για τη διατήρηση της παράκτιας ζώνης και των θαλάσσιων χελωνών. Έχει σχεδιαστεί, για να εφαρμοστεί με χαμηλό κόστος προσπαθώντας να εξισορροπήσει τη διατήρηση των θαλάσσιων χελωνών και την αειφορική τουριστική ανάπτυξη. Προστατευόμενες περιοχές σε ανεπτυγμένες περιοχές, όπως η Κρήτη, μπορούν να διατηρηθούν μόνο, αν η τοπική κοινωνία τις εντάξει στον αναπτυξιακό σχεδιασμό της. Κατά συνέπεια ο ΑΡΧΕΛΩΝ είναι σε στενή συνεργασία με όλες τις εμπλεκόμενες τοπικές αρχές και την τουριστική βιομηχανία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο για την εφαρμογή του διαχειριστικού σχεδίου.

Η τακτική επικοινωνία και σχέση με όλες τις εμπλεκόμενες τοπικές αρχές είναι ουσιαστική. Ο ΑΡΧΕΛΩΝ ενημερώνεται από τις τοπικές αρχές και λειτουργεί ως σύμβουλος για δραστηριότητες που μπορεί να έχουν επίπτωση στις παραλίες ωοτοκίας ή στις θαλάσσιες χελώνες (π.χ. η χρήση βαρέων μηχανημάτων για τον καθαρισμό της παραλίας).

Επιπλέον, προσπαθεί να ενσωματώσει τις θαλάσσιες χελώνες στον τουρισμό της Κρήτης και να προβάλει τα αμοιβαία οφέλη. Οι χελώνες λειτουργούν ως δείκτης ενός υγιούς περιβάλλοντος που προβάλλεται και σε τοπικό και σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι προσπάθειες του Συλλόγου ΑΡΧΕΛΩΝ για την καταπολέμηση κυρίως των μεγάλων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι χελώνες, όπως η ρύπανση και η διάβρωση των παραλιών βοηθούν στη διατήρηση μιας σχετικά υψηλής ποιότητας τουρισμού.

Οι τουριστικοί πράκτορες αποδεικνύονται ένας σημαντικός σύμμαχος του Συλλόγου καθώς έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν πληροφορίες στους τουρίστες πριν και κατά την άφιξή τους στις περιοχές ωοτοκίας. Ο ΑΡΧΕΛΩΝ συνεργάζεται με ένα συνεχώς αυξανόμενο αριθμό τουριστικών πρακτόρων, όπως TUI, TUI Nordic, HOTELPLAN, PURE CRETE.

Επιπλέον μακρόχρονη και ουσιαστική συνεργασία υπάρχει και με τουριστικές εταιρίες, όπως οι όμιλοι GRECOTEL, AQUILA HOTELS AND RESORTS, AEGEAN STAR, ATLANTICA CALDERA HOTELS, GERANIOTIS HOTEL και LOUIS HOTELS. Ο Σύλλογος είναι σύμβουλος των περιβαλλοντικών τμημάτων των ανωτέρω τουριστικών επιχειρήσεων σε θέματα που αφορούν στη διαχείριση ακτών. Από το 2000, όλο και περισσότερες τουριστικές επιχειρήσεις στην Κρήτη εφαρμόζουν διαχειριστικές προτάσεις του Συλλόγου σχετικά με τους βιότοπους αναπαραγωγής της θαλάσσιας χελώνας. H GERANIOTIS HOTEL, διέθετε έως το 2014 δωρεάν χώρο, για την εγκατάσταση της κατασκήνωσης εθελοντών του Συλλόγου στα Χανιά, από το 1995, κάτι το οποίο έχει συμβάλλει καθοριστικά στην λειτουργία αυτού του προγράμματος.

Ενημέρωση κοινού

Στόχος του προγράμματος είναι (1) η δημιουργία αμοιβαίας εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ του Συλλόγου ΑΡΧΕΛΩΝ, της τοπικής κοινωνίας και των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα του τουρισμού και (2) η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού αναφορικά με τις θαλάσσιες χελώνες, τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν και το έργο του ΑΡΧΕΛΩΝ προς αυτά. Ο ΑΡΧΕΛΩΝ λειτουργεί στην Κρήτη τρεις Σταθμούς Ενημέρωσης, οι οποίοι βρίσκονται στο παλιό λιμάνι των Χανίων, στο παλιό λιμάνι του Ρεθύμνου και τα Μάταλα. Κάθε χρόνο περίπου 100.000 άτομα ενημερώνονται μέσω των Σταθμών Ενημέρωσης και των ζωντανών παρουσιάσεων που πραγματοποιούνται σε τουριστικές μονάδες. Σε όλες τις δράσεις διανέμεται ενημερωτικό υλικό σε διάφορες γλώσσες αναφορικά με το έργο του ΑΡΧΕΛΩΝ και με τους τρόπους που μπορεί το κοινό να βοηθήσει τις θαλάσσιες χελώνες.

Ρέθυμνο

Ο κόλπος του Ρεθύμνου αποτελεί την 3η μεγαλύτερη περιοχή ωοτοκίας στην Ελλάδα. Βρίσκεται στην βόρεια Κρήτη και εκτείνεται δυτικά από την πόλη του Ρεθύμνου (κτίριο Δελφίνι) έως την Σκαλέτα στα ανατολικά.

Ο κόλπος του Ρεθύμνου αποτελείται από όμορφες παραλίες ωοτοκίας με χρυσή άμμο. Εκτείνονται σε μήκος 12χλμ με ρηχά νερά ενώ είναι πάρα πολύ καλά οργανωμένες για όσους τις επισκέπτονται.

Ολόκληρος ο κόλπος του Ρεθύμνου φιλοξενεί κατά μέσο όρο 294 φωλιές της Caretta caretta (στοιχεία 24 ετών). Παρόλαυτα λόγω της αυξημένης πίεσης που δέχεται από την υπέρμετρη τουριστική ανάπτυξη το ποσοστό του αριθμού των φωλιών μειώνεται σταδιακά, γεγονός που καθιστά την προστασία της θαλάσσιας χελώνας, στην περιοχή αυτή, επιτακτική. Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα της καταγραφής της αναπαραγωγικής δραστηριότητας δείχνουν την έντονη πτωτική τάση στους πληθυσμούς του Ρεθύμνου. Ο μέσος ετήσιος αριθμός φωλιών στην περίοδο 2000-2014 (213 φωλιές/έτος) εμφανίζεται μειωμένος κατά 45% σε σχέση με τον αντίστοιχο αριθμό της περιόδου 1990-1999 (387 φωλιές/έτος). Επιπλέον ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του πληθυσμού της Caretta caretta που αναπαράγεται στην Κρήτη είναι ότι εμφανίζεται διαφοροποιημένος γενετικά από τους άλλους πληθυσμούς που ωοτοκούν στην Ελλάδα.

Ο Σύλλογος ΑΡΧΕΛΩΝ διεξάγει πρόγραμμα καταγραφής και προστασίας της αναπαραγωγικής δραστηριότητας στο Ρέθυμνο από το 1990 έως και σήμερα. Ο κόλπος του Ρεθύμνου συμπεριλαμβάνεται στον εθνικό κατάλογο του δικτύου Natura 2000 με τον κωδικό: GR4330004 "Πράσινο Φαράγγι-Πάτσος-Σφακορύακο Ρέμα-Παραλία Ρεθύμνου και εκβολή Γεροποτάμου, Ακρ. Λιανός Κάβος-Περιβάλια. Η περίοδος αναπαραγωγής και εκκόλαψης ξεκινά στις αρχές Μαΐου και διαρκεί μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και συγκεκριμένα από τις 7 Μαΐου μέχρι και τις 10 Οκτωβρίου, με τη συμμετοχή εθελοντών από όλον τον κόσμο ο ΑΡΧΕΛΩΝ διεξάγει τις παρακάτω δραστηριότητες:

  • Πρωινή παρατήρηση, κατά την οποία καταγράφεται καθημερινά η αναπαραγωγική δραστηριότητα
  • Νυχτερινή παρατήρηση και μαρκάρισμα των ενήλικων χελωνών
  • Προστασία των φωλιών από την ανθρώπινη δραστηριότητα η οποία γίνεται με περίφραξη και σήμανση των φωλιών και σκίασή τους όπου αυτό είναι απαραίτητο
  • Εκσκαφή των φωλιών μετά την ολοκλήρωση της εξόδου των νεοσσών για την εκτίμηση του αριθμού των νεοσσών που βγήκαν από την φωλιά
  • Ενημέρωση του κοινού με τη λειτουργία του Εποχικού Σταθμού Ενημέρωσης στο κέντρο της πόλης του Ρεθύμνου, με τη διοργάνωση ενημερωτικών προβολών με διαφάνειες σε τουριστικές μονάδες, καθώς και με ενημερωτικές εξορμήσεις στην παραλία για την ευαισθητοποίηση των λουόμενων

Επιπλέον από τον Αύγουστο 2005, λειτουργεί Σταθμός Α' Βοηθειών και Περιβαλλοντικός Σταθμός στο Παγκαλοχώρι του Δήμου Αρκαδίου στο Ρέθυμνο. Ο Σταθμός ιδρύθηκε στα πλαίσια του προγράμματος LIFE Nature για την μείωση της θνησιμότητας των θαλάσσιων χελωνών στη θάλασσα. Βρίσκεται πολύ κοντά στην παραλία ωοτοκίας του Ρεθύμνου και έχει ως σκοπό την διεξαγωγή του προγράμματος περιβαλλοντικής αγωγής σε μαθητές ή άλλες ομάδες επισκεπτών.